Corona Virüs Disease-2019 Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Corona Virüs Disease-2019 Hakkında Bilinmesi Gerekenler
CORONAVIRUS (CoV) Ortadoğu Solunum Sendrumu/ Middle East Respiratory Syndrome (MERS-Co), Şiddetli Akut Solunum Sendromu/ Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS-CoV) gibi hastalıklara da neden olan geniş bir virüs ailesinin ortak adıdır. Develerde, sığırlarda, yarasada yasadığı ama bu hayvanların bu virüsten etkilenmediği bilinmektedir.
 
'Corona’ sözcük olarak günesin ve yıldızın etrafındaki parlak ışık halkasına verilen isimdir. Electron mikroskopu ile görülebilen coronavirusun etrafında dışa doğru uzanan kamçılar/spikes ışık saçan cisimlerin etrafındaki parlak halkaya benzediği için bu virüse (1968 yılında virologlar tarafından) coronavirus adı verilmiştir.  Coronavirusun varlığı 1968 yılından beri bilinmektedir.
 
COVID-19 NEDİR?

Corona ailesine mensup olup 2019 yılında insanları hasta ettiği tespit edilen ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından Corona Virus Disase-2019/ CO-VI-D-19 (COVID-19) olarak adlandırılan virüstür.
 
VIRUS NEDİR?

Çıplak gözle görülmeyen, ancak mikroskopla tespit edilen, insanlarda çeşitli hastalıklara neden olan 3 tür mikroorganizma vardır;

• Mantarlar
• Bakteriler
• Virüsler
 
Virüs bunların en küçük olanıdır, ancak elektron mikroskopu ile görülebilir. Dış yüzeyi protein ile kaplı DNA veya RNA ya sahip basit bir yapıdır. Bazılarının ekstra bir dış zarfı vardır. Virüsler kendi kendine üreyip çoğalamazlar. Ancak, bir canlı hücreye girdikleri zaman hızla çoğalırlar ve çevresel şartlara bağlı olarak hızla çoğalırlar ve hızla RNA veya DANA’ları değişime uğrar. Bu yüzden bunlara karşı anti-viral ilaç geliştirmek kolay değildir.
 
 Coronavirusun RNA’sj vardır
 
DNA veya RNA’daki değişim yani Mutasyon iki yönde olur; nesilden nesile güçlenerek yani daha oldurucu hale gelerek, ya da nesilden nesile daha daha az tehlikeli hale gelerek. Covid -19’un yayıldıkça zayıfladığı düşünülmektedir.
 
COVID-19 Nasıl Bulasır?

Aslında COVID-19 hakkında henüz teferruatlı bilgi yoktur ama birçok tahmini bilgi covid-19 akrabası olan diğer virüsler dikkate alınarak yapılıyor.

Bulaşma genelde kişiden kişiye direk veya endirekt yolla oluyor.
 
HANGİ YOLLA BULASIYOR?

COVID-19 solunum sistemine yerleşip orda çoğalıyor ve yaşıyor. Virüs ne kadar küçük olsa da nefes alıp verilirken çıkan hava ile kişiden kişiye bulaştığı düşünülmüyor.
 
Virüsü kapmış kişinin (semptom göstermese dahi) öksürme, hapşuma sonucu ağzından burnundan dışarı fırlayan sıvı damlacıkları içinde virüs dışarı atılıyor.
 
Virüs bulaştıktan sonra ortalama 14 (12- ile 16) gün kuluçka sureci başlıyor ve sonra semptomlar başlıyor.
 
Ancak enfekte olmuş kişi semptom göstermeden bir hafta önce virüsü başkalarına bulaştırabiliyor.
 
Öksürme, hapşırma, (muhtemelen bağırma-çağırma- kahkaha atma, şarkı söyleme gibi ağızdan sıvı damlacığı çıkaran faaliyetler sonucu) dışarı atılan bu damlacıklar 1. Metre 82 santim (6 feet) uzağa fırlatılabiliyor. Elbette bu mesafe rüzgârın, vantilatörün, klimanın etkisi ile değişebilir.
 
DİREKT BULASMA

Enfekte olmuş öksüren, hapşıran kişiye 1.82 metre (6 feet) mesafede bulunan kişi risk altındadır.
 
Kişinin dışarı fırlattığı bu damlacıklar diğer kişinin direkt olarak ağzına, burnuna, gözüne temas etmesi, fırlayan damlacıkların kişinin düğmesinin, saatinin, telefonunun üzerine konması ve kişinin önce bunlara dokunması sonra da elini ağzına, burnuna gözüne dokundurması ile virüs bulaşmış olur.
 
Yetkililer enfekte olmuş ama semptom göstermeyen kişilerle dahi 15 dakika bir arada bulunmanın risk olduğunu belirtiyorlar.
 
ENDİREKT BULASMA

Dışarı atılan içinde virüs olan küçük sıvı damlacıkların havada asılı kalmadığı, birkaç saniye içinde yere indiği kabul ediliyor.
 
Yere inan damlacık içindeki virüs hava sıcaklığı, güneş ışığı, nem ve üzerine indiği materyalin durumuna göre birkaç saatten birkaç güne kadar yasayabiliyor. Daha önce de belirttiğim gibi kuru sıcak ve nemsiz ortam virüsün içinde bulunduğu sivriyi kuruttuğu için virüsün ömrü kısalıyor. 
 
Kâğıt, kumaş, tahta, saç, sakal... gibi yüzeyler nemi/ virüsün içinde bulunduğu sıvı damlacığını emdiği için virüsün ömrü kısalıyor.
 
Demir, bakir, alüminyum, cam, plastik, seramik, mermer, plastik boyalı tahta… gibi materyaller virüsün içinde yasadığı sıvıyı emmediği iççin sıcaklık da normal/ 20 derece civarında ise ya da hava nemli ise virüs bu durumda birkaç gün yaşayabiliyor.
 
Genel olarak düşük isi, yüksek nem, ıslak, 20 derece civarında ortam ortalama bir sıcaklık coronavirüsün yaşaması iççin en ideal ortamdır.
 
Bu materyallerin içinde nemi en iyi koruyan plastik olduğu icin virüs damlacık içinde en uzun süre plastik yüzeylerde yaşıyor.
 
Aynı şekilde, bu yüzeylere eliyle dokunan kişi elini ağzına, burnuna, gözüne dokundurması ile yine virüs bulaşmış olur.
 
Bu tur bulasma genellikle toplu yasanan yerlerde, okullar, kahvehane, lokanta, otobus, ucak, gemi yolculugu, tuvaletler, kapi kollari, otobuslerdeki tutunma yerleri, masalar, bardaklar, bicaklar, catallar, umumi telefonlar, bankamatik tuslari, otomotik satis yapan, bilet satan makinelerin tuslari, camilerinde apdest alinan musluklar… araciligi ile oluyor.
 
HAVALANDIRMA SİSTEMİ İLE

Klimalı kapalı bir ortamda enfekte olmuş bir kişi öksürür hapşırırsa ve ağızdan burundan dışarı fırlayan içinde virüs bulunan küçük damlacıklar devir daim yapan klima tarafından emilip tekrar içeri üflenebilir ve diğer kişilere bulaştırabilir.
 
Bu durum içerideki havayı devir daim ettiren klimalar için risktir. Sürekli dışarıdan hava alıp içeri üfleyen klimalar için risk yoktur.

(Toplu taşıma araçlarının klimaları devir daim değil de direk dışarıdan hava alıp içeri üfleyecek şekilde ayarlanırsa risk azalmış olur.)
 
UÇAKLARDA RİSK NEDİR?

Uçaklardaki havalandırma sisteminde HEPA (High-Efficiency Particulate Air) filtre sistemi mevcut. Uçaklardaki bu sistem çok küçük partikülleri filtreleyebiliyor. Ancak COVID-19’un büyüklüğü henüz bilinmiyor. Akrabası SARS virüsü yolcu alındığında uçaklardaki bu sistemin Covid-19’u da filtrelediği düşünülüyor.
 
Uçaklardaki asıl riskin enfekte olmuş bir yolcu ile yakın mesafede olmak ve özellikle tuvaletler olduğu belirtiliyor.
 
TER İLE BULASIR MI?

Su ana kadar ter ile bulaştığına dair hiçbir kanıt yoktur ancak enfekte olmuş kişi öksürme, hapşırma sonucu veya ağzına, burnuna dokunup sonra vücuduna dokunması sonucu virüs vücudunun bir bolümüne bulaşmış ise, virüs vücudun bu bolümdeki tere karışabilir ve o tere temas eden kişiye bulaşabilir.
 
HAYVANLARDAN GECER Mİ?

Covid-19’un insandan kopeğe bulaştığı tespit edildi. Yetkililer mümkünse hayvanlarla temastan kaçınılması ve etlerin iyi pişirilerek yenmesi gerektiğini tavsiye ediyorlar.

***


SEMPTOMLARI NELERDİR?
 
  • Öksürük
  • Baş ağrısı
  • Halsizlik-kırgınlık
  • Ateş
  • Nefes almada zorlanma
  • Burun akıntısı-burun tıkanıklığı
  • Boğaz ağrısı
  • Bazen ise mide bulantısı, kusma, ishal
 
 
ILACI VAR MIDİR?

Hayır. Koruyucu aşı üzerinde çalışılıyor.
 
NEZLE GRİP AŞISI İŞE YARAR MI?

COVID-19 ile mücadele eden vücudun ayni zamanda başka bir nezle grip ile de mücadele etmesi vücuda çok büyük külfet olacağından nezle ve grip aşısı olmak faydalıdır.
 
HAVALAR ISININCA SALGIN DURUR MU?

Covid-19 un akrabalarına ait salgınlar sıcak aylarda yavaşlar ama Covid-19 iççin de bu durum geçerli midir henüz bilinmiyor.
 
KİMLER DAHA COK ETKİLENİR?

Bağışıklık sistemi zayıf olanlar-yaşlılar.

Zaten belli (astım, diyabet, kalp, solunum gibi) bir kronik hastalığı olanlar.
 
TUZLU SU COVID-19’U ÖLDÜRÜR MÜ?

Tuz veya tuzlu suyun etkili olduğuna dair hiçbir iz, işaret ve bilgi yoktur; tuz virüslere değil bakterilere karsı etkilidir.
 
SARIMSAK ETKİLİ MİDİR?

Sarımsak bağışıklık sistemini güçlendirir ama sarımsağın direkt covid-19’a karşılı etkili olduğuna dair hiçbir iz, işaret ve bilgi yoktur. Kelle-Paçaya saldırmaya gerek yoktur.
 
ALKOL NE KADAR ETKİLİDİR?

Alkolle vücudumu ovsam, spreylesem hastalıktan kurtulur muyum?

Hayır.

Alkol içsem geçer mi?

Hayır.

Virüs % 60 onaranında alkol icinde bir sure beklerse virüsün DNA-RNA’sı dışındaki proteini çözülür ve virüs ölür. Ancak vücudu % 60 oranında alkole maruz bırakmak mümkün değildir.

Aşırı alkol insanı iki şekilde öldürür;

Alkol zehirdir; 300 gram saf alkol normal bir kişiyi zehirler ve oldurur.

Alkol beyin kimyasını değiştirir. Bilincimiz, kalbimiz, solunum sistemimiz....gibi hayati fonksiyonlarımız beynin belli bölümleri tarafından kontrol edilir. Bu hayati işlemler yürütülürken gerek beynin bölümleri birbiri ile gerekse beyin ile organlar arasında sayısız 'kimyasal mesajlaşma' işlemi olur.
 
Alkol beynin kimyasal haberleşme sistemini olumsuz yönde etkiler.

Bilirsiniz ki telefonla konuşurken parazit, gürültü, cızıltı ya da başka konuşmalar varsa sağlıklı iletişim yapılamaz. Aynı şekilde alkol gerek beyinin bölümleri arasındaki, gerekse beyinle organlar arasındaki iletişimin sağlıklı yapılmasını etkiler ya da tamamen engeller. Bu engelleme sonucu bilinç kapanabilir, kalp, solunum durabilir ve 'alkol koması' denilen durum gerçekleşerek kişi hayatını kaybedebilir.

NASIL KORUNMALIYIZ?

Öncelikle ‘cahil cesaretinden kaynaklanan, milli zaafımız olan ‘bir şey olmaz’ felsefesini bir kenara birikip isin ciddiyetinin farkına varmamız gerekiyor.
 
  • Umumi mekânlardan uzak durmak
  • Herkesin dokunduğu yerlere dokunmamaya özen göstermek
  • Maske takmak
  • Elleri sabunla en az 20 saniye süreyle bol su ile yıkamak. Virüs vücuda dokununca yapışır, yağlı bir lipit ile oraya tutunmak ister. Sabun virüsün vücuda yapıştığı kimyasalı çözerek, suya karışıp uzaklaşmasını sağlar. Coronavirus ebat olarak ancak elektron mikroskopu ile görülebilecek kadar küçüktür. Ellerimizde gözle görülemeyecek kadar küçük çatlaklar ve katmanlar vardır. Virüs bu çatlaklara ve tırnak diplerine tutunmuş olabilir. Bu yüzden eller ovuşturarak ‘iyice’ yıkanmalıdır.
  • Eller yıkandıktan sonra nemli bırakılmamalı. Eller nemli olursa yıkamaya rağmen elde kalmış virüs varsa nemli ortamda uzun süre yasayacağından eller kurutulmalıdır.
  • Mümkünse kâğıt havlu kullanılmalı, bez havlu ise birden fazla kişi kullanmamalıdır.
  • Yıkanmamış ellerle ağızımıza, burunuza, gözümüze dokunmamaya dikkat etmeliyiz.
  • Sıradan el dezenfekte eden sıvıların Covid-19’u öldürüp öldürmediği henüz test edilmiş, laboratuvarda ispatlanmış değildir. El dezenfektanlarına fazla güvenmeyin.
  • Öksürüp, hapşırırken ağzınızı burnunuzu kapatın. Başkalarına bulaştırdığınız virüs siz atlatsanız dahi bir gün mutasyona uğramış olarak tekrar size dönebilir ya da sevdiklerinize ulaşabilir.
  • Öksürüp hapşırdıktan sonra elinizle ağzınızı, burnunuzu kapatmışsanız ellerinizi yıkayınız.
  • Ağzınızı, burnunuzu silmek iççin bez mendilden uzak durum, kâğıt mendil kullanın ve bir defa kullanın.
  • Eldiven kullanacaksanız bez eldiven tercih edin. Plastik eldiven kullanıyorsanız sik sik yıkayın ya da %60 alkollü bir dezenfektan kullanın.
  • İçinde % 60 oranında etenol/alkol bulunan dezenfektanların öldürdüğü kabul ediliyor.
  • Basından duyuyoruz ki herkes kolonyaya saldırıyor ama kolonyanın içinde % kaç alkol olduğunu tam olarak bilmiyoruz.
  • Umuma açık yerlerin temizliği Sodium hypochlorite NaOCl / çamaşır suyu halk arasında ‘hipo’ olarak bilinen sıvı ile yapılmalıdır. Hiponun covid-19 virüsü üzerinde öldürücü etkisi olduğu varsayılıyor.
 
KİME İTİMAT ETMELİYİZ?

Sosyal medyada, basında çıkan haberlere, yabancı olsun yerli olsun doktorların, bilim adamlarının dahi ‘şahsi-hayali görüş ve düşüncelerine itimat etmeyin.
 
(Bu bilgilerin tamamı Dünya Sağlık Örgütü, Avustralya, Kanada ve Amerika Sağlık Bakanlıklarının resmi bilgilendirme sayfasından alınmıştır.)
 
Mümkünse doğrudan Dünya Sağlık Örgütü’nün Web_Sitesi’nden ya da doğrudan TC Sağlık Bakanlığı’nın verdiği resmi bilgilere itimat edin.
 
https://www.who.int/emergen…/diseases/novel-coronavirus-2019
https://ankarasehir.saglik.gov.tr/…/corona-virusu-bilgilend…
 
Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.