Avrasya Jeopolitiğine Küresel Yaklaşımlar -4-


1. AVRUPA ÜLKELERİ
 
a) İngiltere
 
İngiliz Jeopolitik Ekolü'nün temsilcisi Sir Halford Mackinder(1861-1947), dünya coğrafyasına politik ve özellikle dünya hâkimiyeti açısından değerlendirme çalışmasına girmiş ve bu çalışmaları ile “Kara Hâkimiyet Teorisi”ni geliştirmiştir. Mackinder, yeryüzünde bir tek büyük kara parçasının olduğunu kabul eder. “Dünya Adası-World Island” adını verdiği Av-rupa-Asya-Afrika kıtalarıdır. Rusya'nın bulunduğu orta bölge “Heartland-Kalpgâh”tır.
 
Mackinder, üç aşamada hudutlarını geliştirdiği Heartland ile meşhur formülünü ifade eder.
 
Doğu Avrupa'yı elinde tutan kalpgâha egemen olur, Kalpgâhı elinde tutan Dünya Adasına egemen olur, dünyanın bu adasını elinde tutan dünyaya egemen olur.”
 
Böyle bir kara parçasına sahip tek devlet Rusya'dır ve dünya hegemonyasını elde etmesine mani olunmak isteniyorsa onun açık denizlere çıkmasına müsaade edilmemelidir. Bu netice, Soğuk Savaş Dönemi boyunca aktüel kalmıştır. Bugün ise, Rusya, Bağımsız Devletler Topluluğu'nda istediği ölçülerde entegrasyon sağlayabildiği takdirde formülün aktüel kalmasını devam ettirebilir. [1]
 
Kafkasya ve Orta Asya, 19. yüzyılda Rusya ile İngiltere arasında “Büyük Oyun” olarak adlandırılan çekişmelere sahne olmuştur. Kafkasya ve Orta Asya'nın Çarlık Rusya tarafından işgal edilmesini İngiltere, Hindistan sömürgesi için tehdit olarak görmüş; Rusya ise İngiltere'nin Müslüman kabileleri direnişçiler adı altında Rusya'ya karşı kışkırtmasından şüphe duymuştur. Dolayısıyla bölgede, Orta Asya ile Hindistan'ın kontrolü için kanlı mücadeleler yani emperyalist savaşlar yaşanmıştır. [2]
 
İngiltere 1763'te Hindistan'ı ele geçirdikten sonra 1839'a kadar Çin'e Hindistan üzerinden afyon sattı. Çin'in İngiliz tüccarının gizlice Çin'e afyon sokmalarını yasaklaması üzerine 1839'da İngiltere ile Çin arasında Afyon Savaşları çıktı. Üç yıl süren bu savaşta Çin mağlûp oldu. Avrupalı ülkeler ile yaptığı anlaşmalar ile önce limanlarını, 1860'ta ise bütün Çin topraklarını Avrupalı tacirlerin serbest ticaretine açtı.
 
XIX. yüzyıla gelindiğinde İngiltere, Orta Doğu'da Arap Şeyhlikleri ile Uzak Doğu'da Singapur, Hong Kong, Yeni Zelanda, Kanada, Güney Afrika ve Hindistan gibi ülkeleri ele geçirmiştir. [3] Özellikle İngilizlerin Hindistan'a hâkim olmaları, Orta Doğu ile daha fazla ilgilenmelerine sebep olmuştur.
 
Çeşitli özellikleri sebebiyle, Batılı sömürgeci devletler açısından oldukça önemli görülen Orta Doğu, hiç şüphe yok ki İngiltere'nin daha fazla önem verdiği bir bölge idi. Çünkü bölgenin, İngiltere açısından önemini arttıran farklı özellikleri bulunuyordu. Her şeyden önce Orta Doğu, İngiltere'nin Uzak Doğu'daki sömürgeleriyle bağlantısını sağlayan en kısa yolların geçtiği yerdi. Bunun yanında, bölgenin İngiltere tarafından da iyi bir sömürge olarak görülmesi, onun İngiltere nezdinde önemini iki katına çıkıyordu.[4]
 
İngiltere Arap halkını Osmanlı Devletine karşı ayaklandırmak için, özellikle Mekke Şerifi Hüseyin ile birtakım anlaşmalara girişmiş ve ona bir Arap İmparatorluğu veya bir Arap Devletleri Federasyonu kurmayı vaat etmek suretiyle Arapların bağımsızlık duygularını kışkırtmıştı. İngiltere ile Fransa 7 Kasım 1918 de Orta Doğu hakkında bir ortak deklârasyon yayınladılar. “Uzun zamandan beri Türklerin zulmü altında yaşayan halkların kurtuluşu için” savaştıklarını belirten iki devlet, Orta Doğu memleketlerinde, halkların kendi serbest seçimlerine dayanan millî hükümet ve idareler kuracaklarını bildirdiler. 1920 Nisanında toplanan San Remo Konferansı'nda da İngiltere ve Fransa, Amerika'nın bu konferansa katılamamasından da yararlanarak, Orta Doğu'daki manda rejimlerini aralarında paylaştılar. Suriye ve Lübnan Fransız, Irak, Ürdün ve Filistin de İngiliz mandalarına verildi. [5] Afganistan 1880 Temmuzunda İngiltere ile imzaladığı bir anlaşma ile bu devletin nüfuz ve himayesi altına girmişti, I. Dünya Savaşı'ndan sonra İngiliz himayesinden kurtulmayı başardı.[6]
 
İngiltere'nin hedeflerinden en önemlisi “Hasta Adam” diye adlandırdıkları Osmanlı Devleti'ni yıkmak ve Türkleri Anadolu'dan söküp atmaktı. İngiltere Dış İşleri Bakanı Lord Palmerston(1830-1841, 1846-1851) Akdeniz'in İngiliz çıkarları için savunulmasının İstanbul Boğazından başladığını ileri sürmüştür. [7] Bu amaçla Çanakkale Boğazı'ndan geçip İstanbul'a ulaşmayı denemişler, Yunanlıları tahrik ederek Anadolu'nun içlerine kadar sürmüşlerdir.
 
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra İngiltere, dünyanın bir numaralı devleti haline gelmiş ve Ortadoğu'da da en büyük payı almış olmakla, bölgenin egemen devleti olmuştu. Böylece İngiltere, Libya sınırından Hayfa'ya kadar uzanan bütün Akdeniz kıyısını, egemenliği altına almış oluyordu. Bu tarihe kadar Akdeniz'deki İngiliz egemenliği Cebelitarık, Malta ve Kıbrıs'a dayanıyordu. Bu nedenle de Doğu ticaret yolları sadece donanmayla korunuyordu. Ancak, bölgede elde ettikleriyle, bundan böyle Doğu Akdeniz'de çok büyük bir üs meydana getirmişti. Bu da, İngiltere için Ortadoğu politikasında yeni ve önemli bir faktör oldu. Ortadoğu'da kurulmuş olan bu düzen, İngiltere'ye ekonomik, politik, askeri alanlarda büyük üstünlük ve yararlar sağlamaktaydı. [8]
 
Birinci Dünya Savaşı sonunda Ortadoğu'da büyük çıkarlara ve etkiye kavuşan İngiltere, bölgede bu durumunu korumayı esas alan bir politika izlemiştir. Bunun için de egemenliği altındaki toprakları parçalamış ve buralarda yeni devletler kurmuş, gerektiğinde de bunları birbirlerine karşı kullanarak bölge varlığını sürdür-meye çalışmıştır. [9]
 
1916 Sykes-Picot Anlaşması İngilizlerin Kürtlere olan ilgisini daha bir arttırdı. Çünkü bu anlaşma ile savaş sonrası düzenlemeler konusunda anlasan İngiltere, Fransa ve Rusya Kürtlerin yaşadıkları bölgeleri İngilizlere bırakıyorlardı. Böylece İngiltere bölge ile ilgili siyasî, askerî ve sosyal hazırlıklarını arttırdı. Bu çalışmalar için Van ve Musul merkez seçilirken, bölgesel dengeleri bozmamaya özel bir gayret sarf edildi. Yani aşiret ve şeyhlik düzeni desteklenirken İngiltere'ye bağlı kişilerin sayısı arttırılmaya çalışıldı. Bu dönemde bu teşviklerden ve dünyanın genel gidişatından da etkilenen Kürt beylerinden bir kısmı Kürt milliyetçiliği yapmak istemişlerse de hayal dünyasında yaşadıklarını, ortada bir birlik kurabilecek ne bir homojen kitlenin ne de halk arasında böyle bir niyetin olmadığını gördüler. Savaş boyunca Kürtleri Türklere karşı kışkırttı. Amiral Webb, durumu Lord Curzon'a şöyle özetliyordu:
 
En önemli Kürt önderlerinden bazılarının Türklerle olan bağlarını kesinlikle koparmalarını sağlamak kolay olacaktır, yeter ki çıkarlarının Ermeni çıkarlarına kurban edildiği korkusundan kurtarılsınlar. Öte yandan, eğer İngiliz hükümetinden ilgi görmezlerse her yerde olay çıkabilir ya da Türk İmparatorluğu'nu Kurtarma savaşına katılabilirler.” [10]
 
İngiltere, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemleri ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki Kürt isyanlarının arkasında olmuş, Kürtlere maddî ve manevî destek vermiştir. Misak-ı Millî sınırları içerisinde olan ve konumu Lozan'da sonuçlanmayan “Musul Vilâyeti”ni Türkiye'nin kaybetmesinin en önemli sebeplerinden birisi de aynı dönemlerde İngiltere desteğinde çıkan “Şeyh Sait” isyanıdır.
 
İngiliz İmparatorluğu içinde bulunan bölgeler; dominyon, koloni, himaye, manda, koruma anlaşması gibi değişik hukukî bağlarla anayurda bağlıydı. İngiltere, zamanla sömürgelerinde meydana gelen gelişmeler üzerine, buraları daha yumuşak bağlarla kendisine bağlamak durumunda kalmıştı. 1926'da, İmparatorluğun ve dominyonların meydana getirdiği bütüne “İngiliz Uluslar Topluluğu(Commonwealth)” adı verilerek, yeni bir statü kuruldu. Bunda esas olan, anayurt dışındaki bölgelerin İngiliz tacına sadakatiydi. Bu topluluk; 1931'de hukukî, 1932'de de eşitliğe dayanan ekonomik bir statüye kavuştu, ikinci Dünya Savaşı'nın getirdiği sonuçlar üzerine, 16 Ağus-tos 1947'de birbirleriyle ve Londra ile ilişkileri diplomatik yoldan düzenlen-di. 1948'de İngiliz Uluslar Topluluğu üyeleriyle İngiltere eşit düzeye getirildi. Nisan 1949'da toplanan Dominyon Başkanları Konferansı da, İngiliz Uluslar Topluluğu'nun o günkü şeklini, İngiliz tacını sembol olarak kabul eden özgür uluslar topluluğu olarak tanımladı. [11]
 
İngiltere bugün iki güç odağı ile birlikte hareket etmektedir. Bir ayağı üye olduğu Avrupa Birliği'nde, diğer ayağı ise ABD'dedir. İngiltere AB'de ABD'nin en güçlü ortağıdır. ABD'nin her iki Körfez Harekâtı'na da kuvvet vererek katılmış, uluslararası diplomaside hep ABD'nin yanında yer almıştır.
 
Dokuz yıl önce ABD Silahlı Kuvvetler Dergisi'nde yayımlanan Yeni Ortadoğu haritasında İran, Pakistan ve Afganistan'ın bir bölümünü kapsayacak bir “Özgür Belucistan” tasarımının da bulunduğu dikkatleri çekmişti. ABD açısından bu bölgede kukla bir Belucistan devletinin kurulması;
 
Çin'in Gwadar limanı ile perçinlenen “İnci Şeridi” stratejisini tersine çevirmeye, dolayısıyla Çin'in bölgedeki yükselişini engellemeye ve Çin'in enerji gereksinimini sağladığı stratejik tanker geçiş noktalarını denetim altına almaya,
 
Pakistan Belucistan'ı üzerinden İran'a sızmaya,
 
İran ile Pakistan arasına kukla bir Beluci devleti sokarak, İran-Çin ve İran-Hindistan arasında var olan boru hattı anlaşmalarını bertaraf etmeye ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığını güvence altına almaya yarayacak. Zira söz konusu boru hatları, Belucistan bölgesinden geçecek. Hedeflenen boru hatları, İran'ın yükselen Çin ve Hindistan ile bölgesel işbirliğini güçlendirmesi bakımından ABD'nin geleneksel Körfez stratejisine büyük bir meydan okuma anlamına geliyor.
 
Ancak esas tehdit, Çin'in Hint Okyanusu'nda varlığını güçlendirmesi ve Fars Körfezi'nin girişinin güvenliğini ele geçiriyor oluşu.
 
Tüm bu gelişmeler, ABD ile Çin arasında güçlenen çelişmelerin derinleşeceği ön cephenin Belucistan olacağı düşüncesini güçlendiriyor. ABD Silahlı Kuvvetler Dergisi'nde Özgür Kürdistan ve Özgür Belucistan olarak ifade edilen kukla devletlerin anlamı daha da belirginleşiyor.[12]
 
Bu bölgede Pakistan Ordusu'na karşı silahlı saldırılarını hızlandıran Belucistan Kurtuluş Ordusu'na(BKO) ABD ve İngiltere tarafından destek verildiği ve sürecin özellikle 2006'dan bu yana hızlandırıldığı görülüyor. Belucistan'ın milliyetçi lideri Sardar Attaullah Mengal'ın açıklaması hem İran da hem de Pakistan'da Beluci ayrılıkçılığının Batı tarafından açık biçimde desteklenmeye başlandığını kanıtlıyor. Mengal, Pakistan gazetesi Daily Times'ta 22 Aralık 2006'da yayımlanan açıklamasında, “artık İngiltere de BKO'ya silah ambargosu uygulamasını kaldırdı. Doğru yolda ilerliyoruz.” diyor. [13]
 
ABD, İran'da Jundallah'ı güçlendirirken, İngiltere'nin de BKO'yu silahlandırdığı görülüyor. İngiltere'nin dış politika oluşturma sürecine büyük et-kisi olan ve 1998'de Tony Blair tarafından kurdurulan Foreign Policy Centre (Dış Politika Merkezi) geçtiğimiz yıl bu yolda iki önemli toplantı gerçekleştirdi.
 
Bu toplantılara Beluci ayrılıkçılarının temsilcileri davet edildi. Hem 27 Haziran 2006 tarihinde gerçekleştirilen “Yol Ayrımındaki Belucistan[14] hem de 4 Aralık 2006'da gerçekleştirilen “Belucistan Neden Önemli?” başlıklı toplantı için bastırılan davet metninde Belucistan için şu ifade yer alıyordu: “Orta Asya'nın Kürdistan'ı”.[15]
 
b) Almanya
 
Çağdaş jeopolitiğin başlangıcı olarak Alman Coğrafyacı ve antropolog Friedrich Ratzel (18441-904)'in 1897'de yayınlanan “Politische Geograhie-Siyasi Coğrafya” adlı eserindeki fikir ve yorumları gösterilir. Ratzel'e göre coğrafya, siyasî ilimleri de yine kendi sahasında işleyerek ancak Siyasî Coğrafyayı statik olmaktan kurtaracak ve ona bir hayat ve canlılık kazandıracaktır.
 
Ratzel, mekân fikrinin tarihte kaybolmadığına işaret ederek, “vaktiyle bir birlik ifade eden mekân, parçalanmış olsa dahi, o mekân fikri yahut mekân duygusu asırlarca yaşar ve günün birinde siyasî bir fikir olarak tekrar hayat bulabilir” diyordu.
 
Ratzel, “topluluklar az çok istidatlıdırlar, öyleyse komuta ve organize etmeye, yani idare etmeye ve diğerleri üzerinde hakkı olmaya az veya çok tayin edilmişlerdir. Bu kabiliyetler zayıflayabilirler ve hatta kaybolabilirler, fakat yetiştirilip kuvvetlendirilebilirler de....” demektedir. Görülüyor ki Ratzel ırkçılık anlayışından uzak değildir. Ratzel, devletin coğrafî ve politik yapılarını biyolojik organizmalara benzeten fikirleriyle kendisinden sonra “Hayat Alanı-Lebensraum” adıyla gelişecek Alman Jeopolitik Ekolü'nün temellerini atmıştır.
 
Ratzel, devletlerarasındaki sınırlara geçici işaretler gözüyle bakıyordu. Sonunda dünya hâkimiyeti için muazzam bir mücadeleye girecek olan birkaç güçlü devletin ortaya çıkmasına sebep olacak şekilde, küçük politik bölgeler, daha büyükleri tarafından eritilecektir. 1930'larda Ratzel'in fikirleri Nazi Almanyası'nın “Lebensraum”u ele geçirmesini, ilerlemelerini ve tabii kanunlara uygun olarak mukavemet edilemez genişlemesinin ilham kaynağı olmuştu.
Rudolf Kjellen(18641922), 1916 yılında yazdığı “Bir Hayat Şekli O-larak Devlet” adlı eserinde, yaşayan bir organizmaya benzettiği devletin beş aktif unsurunu “Sosyopolitik, Ekonopolitik, Kratopolitik, Demopolitik ve Geopolitik” olarak adlandırmış ve böylece JEOPOLİTİK terimi doğmuştur.
 
Kjellen, Ratzel'in fikirlerini ifrat derecesine götürerek ve 19. yüzyıl Alman filozoflarına karşı aynı şekilde hareket ederek Birinci Dünya Harbi sıralarında Alman ekolüne yeni bir hareket vermiştir. İlk defa “Jeopolitik” adı altında devleti bir şahsa benzeterek, her ikisinin de organlarını kıyaslamak suretiyle devletlere davranışlarında, insanlara benzer davranışlar vererek bir doktrin vazetmiştir. Nihayet Alman ırkının üstünlük ve “Raumsinn”e olan kabiliyet tezini kuvvetlendirdi ve böyle bir ekolün başına geçecek Karl Haushoffer'i buldu. General ve profesör, asker ve politikacı Haushoffer, milli çapta ve Nazi idareciler tarafından şevkle teyit edilen politik ve ilmi bir doktrin lanse etmek için gerekli niteliklere sahipti. Ratzel ve Kjellen'den daha ileri giderek yabancı referanslarla tezini kuvvetlendirme hünerini gösterdi. Mackinder'in “Kalpgâh”ını biraz daha batıya oynatarak onun fikirlerini Almanlar için kullandı. [16]
 
Bazı önde gelen Alman siyasî coğrafyacıları, başta Mac-Kinder'in kav-ramlarını Almanya'nın siyasî ihtiyaçlarına uyarlayan Kari Haushofer, ülkelerinin “Drang nach Osten(doğuya doğru yayılma)” politikasını haklı göstermek üzere jeopolitikaya da başvurdular. Bunun en kaba yankısı, Adolf Hitler'in Alman halkının gereksindiği “Lebensraum(Yaşama Alanı)” üzerine yaptığı vurguda duyuldu. [17]
 
Halkın yaşama sahasının büyüklüğü dış güvenlik için vazgeçilmez bir faktördür. Halkın yaşadığı alan genişledikçe korunma da kolaylaşır” derken Karl Haushoffer'in “lebensraum” (yaşama sahası) tezinin etkisi altındaydı.
 
Jeopolitiğin “devletin coğrafî vicdanı” olduğunu iddia eden Haushoffer'in yaşama sahası tezi devlete nüfusu için yeterli sahaya sahip olma hakkı vermekteydi. Haushoffer'e göre yaşama sahası içindeki tüm doğal kaynaklar dikkate alınmalı ve nüfusu artan, büyüyen bir ulus canlı bir organizma gibi doğal sınırlarına kadar genişlemeliydi. Karl Haushoffer'in jeopolitiği doğal kaynaklar için yayılmacılığı, genişleme için de gücün saldırgan bir biçimde kullanılmasını ön görüyordu. Karl Haushoffer'in jeopolitik tezi aynı zamanda bir propaganda aracı olmuştu. Hitler'in politikasında olduğu gibi Karl Haushoffer'in tezinde de ırkçılık temel unsuru oluşturuyordu.
 
Hitler'in yayılmacı politikası Karl Haushoffer'in tezinin etkisi altında gelişti. Hitler'in ünlü “Kavgam” adlı kitabının “Doğu Siyaseti” adını taşıyan bölümünü Karl Haushoffer'in yazdığı iddia edilmiştir. Kitabın bu bölü-münde yer alan şu satırlar Karl Haushoffer'in tezinin nasıl politikaya dönüştüğünün göstergesidir: “Irkçı devletin dış politikası, bir taraftan nüfusun adedi ile diğer taraftan toprağın genişliğine hizmeti arasında hayat kabiliyetini haiz tabii kanunlara uygun bir münasebet tesis ederek bu dünya üzerinde hayat şartlarını temin etmelidir... Yeryüzünde yeter bir saha, bir milletin yaşama hürriyetini temin eder... Kuvvet ve kudret onun coğrafî durumunun, askeri kıymetinin doğrudan doğruya neticesidir... Alman devleti kendi istikbalini ancak bir bütün dünya devleti sıfatı ile düşünebilir... Milletlerin sınırları bir aptala granit gibi değişmez görünürse de hakikatte kuvvetle değiştirilebilir... Almanya ya bir dünya devleti olacaktır ya da ortadan kalkacaktır... Yüzölçümü tıpkı geçinme kaynakları gibi siyasî kuvvet ve kudretin istinat noktası telâkki edilir...” [18]
 
18 yy.'ın ortalarından itibaren Almanca konuşan milletlerin bir devlet altında toplanması fikri çok rağbet görüyordu. Çekce, Hollanda, Flemenkçe dilleri Almanca olarak kabul ediliyor, kültür ve ticaret bölgeleri haritaları yayınlıyorlardı. Karl Haushoffer dünyayı dört siyasi bölgeye ayırmıştı. Güney ve Kuzey Amerika'yı kapsayan “Pan Amerika”, İskandinav yarımadasının doğusundan Türkiye'nin doğusuna, oradan Basra körfezine oradan da güneye uzanan bir meridyen çizgisinin batısına “Eurafrika”, Moğolistan, Doğu Rusya ve Çin'i kapsayan doğu Asya'ya Büyük Doğu Asya “Refah Alanı”, Rusya, Orta Asya ve Hindistan'ı kapsayan alana da “Pan Rusya” adını vermişti. [19]
 
Karl Haushoffer'in düşünceleri ile beslenen Hitler'in yaşama sahası politikası Almanya'nın ve Avrupa'nın felâketine neden oldu. İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda hem Hitler hem de Karl Haushoffer intihar ederek öldüler. [20]
 
II. Wilhelm 1888 yılında imparator olduktan sonra Alman dış politikasında bazı değişiklikler oldu. II. Wilhelm karada en güçlü Pan-Cermen bloğunu kurup denizlerde güçlü İngiltere ile ittifak yaparak Avrupa'da en güçlü bloğu oluşturmak istiyordu. Wilhelm, Birmarck'ın aksine, Almanya'nın büyük devlet olabilmesi için, diğer büyük devletler gibi onun da sömürgecilik yapması ve münasebetlerini dünya çapında genişleterek bir Dünya Politikası(Weltpolitik) takip etmesi gerektiğine inanıyordu. [21]
 
Brzezinsky'ye göre, “40'lı yıllar kadar yakın zamanlarda her biri küresel gücü elde etmeyi ümit eden Adolf Hitler ve Joseph Stalin (o yılın kasım ayındaki gizli görüşmelerde), Amerika'nın Avrasya'dan dışlanması gerektiği konusunda açıkça anlaştılar. Her ikisi de Avrasya'nın dünyanın merkezi olduğu ve Avrasya'yı kontrol edenin dünyayı da kontrol edeceği varsayımını paylaşıyorlardı.[22]
 
ABD emperyalizminin Avrasya ve Ortadoğu'ya (doğuya) dönük olarak son yıllarda geliştirdiği ve kamuoyuna “Büyük Ortadoğu Projesi”(BOP) adıyla sunulan “düşük yoğunluklu demokrasi plânı”, son yıllarda bölgenin jeopolitik önemi üzerinde yeniden tartışmalar yapılmasına sebep olmaktadır. Bu proje, jeopolitik terimleri ve kavramları birçok kişi tarafından çeşitli dönemlerde dile getirilmiş olan, ilk olarak Alman jeopolitika ve coğ-rafya düşünürü ve bu düşüncenin babası sayılan Friedrich Ratzel, (1844-1904) tarafından birinci dünya savaşından kısa bir süre önce öne sürülmüş olan bir doktrindir. [23]
 
Batı Avrasya güç odağında Almanya, Doğu Avrasya güç odağında Çin belirleyici etkinlik sergilemektedir. Almanya; kendisi için “Temiz toplum, Temiz ırk” ilkesini uygulamaya devam ederken, AB'nin çıkardığı bölgesel ve azınlık dilleri Avrupa şartından yararlanarak, diğer ülkelerin bölünmesi politikası izlemektedir.
 
Almanya; ll. Dünya Harbinde kaybettiği, Polonya'ya verilen topraklardan Soğuk Savaş döneminde göç eden Almanları Polonya'daki yerlerine geri göndermeyi, aynı tarihlerde Almanya'ya göçe zorlanan Südet Almanları'nı da Çek Cumhuriyeti'ne göndermeyi düşünüyor. Polonya ve Çek Cumhuriyeti'ni, ayrıca Alman azınlıkların yaşadığı Macaristan'ı öncelikle AB üyesi yaparak Alman yerleşim alanını genişletmeyi hedeflemektedir. Alman egemenliği gün gün yayılıyor, kök salıyor. Almanya'nın nüfusu 90 milyon ci-varında, GSMH İngiltere ve Fransa'nın toplam düzeyinde (2.5 Trilyon dolar), İhracatı 730 milyon dolardır. Yarattığı birikimle AB içinde ve uluslararası çevrede etkinliğini artırıyor. Almanya insan haklarını azınlık haklarına dönüştürmüş, kendi amaçlarına uygun şekilde istismar ediyor. Diğer ülkelerdeki “halk grupları” üzerinde bölücü çalışmalar yapıyor. Almanya egemenliğini gün gün yaygınlaştırıp derinleştiriyor. AB ise bir bütün olarak çelişkili özelliklere sahip bulunuyor.[24]
 
Kırgızistan'daki Alman asıllı Hıristiyanlar 1988-1990 yılları arasında Almanya'ya götürülüp, buradaki Protestan misyoner okullarında yetiştirildikten sonra Kırgızistan'a geri gönderilmişlerdir. [25] Alman asıllı misyonerler ile bilhassa Yehova Şahitleri Kazakistan'da çalışmalar yapmaktadır. [26] Almanya Kazakistan'da mevcut olan ciddî sayıda Alman nüfusu ile de Kazakistan politikalarında etkili olmaya çalışmaktadır.
 
AB'nin Birlik olarak Avrasya bölgesinde ortak strateji belirleyememesinden yararlanan Almanya bilhassa Hazar Bölgesinde AB stratejilerini kendi çıkarlarına yönelik olarak manipüle etmektedir.
 
Alman Dış Politika Kurumu (DGAP) tarafından hazırlanan raporda, Karadeniz'in yakın bir gelecekte Avrupa'nın bir iç denizi halini alabileceği belirtiliyor. Avrupa Birliği'nin Rusya ve çevresiyle ilişkilerini yeni bir düzleme taşıması gerektiğine dikkat çekilen bir raporda, gelişmelerin böyle devam etmesi durumunda Karadeniz'in yanı sıra Hazar Bölgesi'nde de yeni oluşumların gündeme geleceği kaydedilmektedir.
 
Raporda, AB'nin güvenlik politikalarının ve ekonomisinin gereği olarak Avrasya yönünde genişleme göstereceği savunulurken, DGAP uzmanları, zengin petrol kaynaklarına sahip Hazar Denizi ve çevresinin de bir tür “Doğu Avrupa” halini alabileceğini belirtmişlerdir.
 
Alman hükümetine Rusya konusunda danışmanlık yapan, Körber-Zentrum Program Müdürü, ABD düşünce kuruluşu RAND'ın danışmanı ve Moskova Uluslararası İlişkiler Devlet Üniversitesi Onursal Profesörü Alexander Rahr, Gürcistan ve Ukrayna'daki ayaklanmaların diğer ülkelere de sıçrayabileceğini belirtmiş; Batının eski Çarlık Rusyası'nın çekirdeği sayılan bölgelere kadar nüfuz edebileceğine, AB'nin Moldova ve Güney Kafkasya'daki etnik ve bölgesel çatışmaların çözümünde önemli bir rol üstlenebileceğine dikkat çekmişir.
 
Alexander Rahr, AB'nin bu atılımları sonucunda, Karadeniz'in, birliğin bir iç denizi konumuna yükseleceğini savundu ve Hazar Bölgesi'nin “ya bir tür Doğu Avrupa halini alacağı ya da Ortadoğu ile iç içe geçerek kaynaşacağı” tespitinde bulundu. DGAP bünyesindeki bazı analizlerde de Kafkaslar ve Orta Asya'daki ülkelerin artık Rusya'nın etki alanı dışına çekilmesi ve AB'ye bağlanması önerildi. [27]
 
Almanya'nın AB politikalarını yönlendirdiği ikinci bölge de Ukrayna'-dır. Avrupa açısından Ukrayna'nın jeopolitik konumunun ikili anlamı vardır. Ukrayna hem Rusya ve Avrupa arasında bir köprü olabilecek bir ülke, hem de Rusya ve Avrupa arasında bir tampon bölgedir. Her ikisinde de Avrupa için Ukrayna'nın öneminin daha çok Rusya varlığından dolayı meydana geldiğini göstermektedir. Ukrayna'nın bağımsız bir devlet olarak ortaya çıkması ve Batı yanlısı politikayı izlemesi, Avrupa jeopolitiğini önemli ölçüde değiştirmiştir. Avrupa için Ukrayna'nın önemi her şeyden önce güvenlik boyutuyla açıklanmaktadır. Alexander Rahr'ın da belirttiği gibi, Ukrayna'nın bağımsız olması Avrupa istikrarının en önemli garantilerindendir. [28]
 
Ukrayna bağımsız olunca, Avrupa'yı çok ilgilendiren husus, Ukrayna'da kalan nükleer silahların kaderiydi. Sovyetler Birliği'nin yıkılmasından sonra muhtemel nükleer tehditten ABD olduğu gibi, Avrupa da çekinmiştir, bu yüzden Ukrayna'nın nükleer silahlarını Rusya'ya verme karşılığında ABD ile birlikte İngiltere de Ukrayna'ya güvenlik garantisini vermiştir. [29] Bu muhtemel tehdit bu şekilde aşıldıktan sonra, Ukrayna'nın Avrupa nezdindeki öneminin göreceli olarak azaldığı görülmektedir. Şüphesiz Avrupa açısından Ukrayna'nın jeopolitik önemi devam etmektedir. Şöyle ki, Avrupa Birliği'nin muhtemel genişlemesinden sonra, Ukrayna, direkt olarak AB ve Rusya arasındaki bir tampon bölge haline dönüşmektedir. Bugün bile Ukrayna'nın kısmen bu konumda olduğu söylenebilir. Ancak bir tek jeopolitik konum Avrupa için yeterli değildir. Rusya'nın daha güvenli hale gelmesi için Rusya'nın demokratikleşmesine önem verilmektedir. Bu açıdan demokratikleşen ve ekonomik reformlarda başarılı bir Ukrayna Avrupa için arzu edilen bir gelişme olurdu. Ancak son yıllarda Avrupa Ukrayna'nın iç siyasî gelişmelerinden, siyasî ve ekonomik geçişinden, yabancı yatırımlar için elverişli ortamın oluşmadığından memnun değildir. Diğer taraftan, Rusya ile ilişkilerine özel bir önem veren Avrupa ve özellikle Almanya, perspektifte Rusya'nın tehlikeli olabileceğinin düşüncesinden hareketle Ukrayna'ya dikkatli yaklaşmaktadır. Bu yüzden Ukrayna'nın AB'ye girme isteğine rağmen, Ukrayna'nın prensip olarak AB'ye girebileceği garantisini bile vermek istememiştir. Rusya ile gerilimi arttırmama yoluna giden Avrupa, Ukrayna'daki siyasî çevreler arasında hayal kırıklığına yol açmıştır.
 
Avrupa Birliği'nin Ukrayna politikasında önemli rolü Almanya üstlen-mektedir. Bunun sebebi hem genel olarak Almanya'nın AB içinde oynadığı rol hem de Almanya açısından Ukrayna jeopolitik konumunun önemidir. Doğu Avrupa'daki dönüşüme özellikle önem veren Almanya'nın menfaati buradaki istikrarı ve özellikle Polonya'nın istikrarını ve güvenliğini sağlamaktır. Bu yüzden Polonya'nın ancak bağımsız bir Ukrayna ile sınır olması Almanya'nın çıkarınadır. Yani Ukrayna ile ekonomik ilişkileri geliştiren Al-manya, Ukrayna'nın Rusya'dan sonra ikinci büyük ticarî partneri haline gelmiştir.
 
Rus tehlikesinin ne olduğunu daha iyi anlayan Polonya, Macaristan ve Romanya gibi eski Varşova bloğu ülkeleri de Avrupa nezdinde Ukrayna'nın jeopolitik ve jeostratejik önemini vurgulamaya çalışıyorlar. Özellikle Ukrayna ile tarihi bağlarla bağlı olan Polonya, Ukrayna'nın Avrupa tarafından destek görmesi için çalışmakta, uluslararası konularda Ukrayna tarafını tutmaktadır. ABD'de Polonya ve Ukrayna diasporalarının birlikte hareket ettikleri bilinmektedir. Polonya devlet başkanı Aleksandr Kvasnevskiy 1999'da Ukrayna'nın AB, IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşlarla işbirliği çabalarının destekleyeceğini açıklamıştır. [30] Rusya'nın Ukrayna'yı devre dışı bırakan gaz boru hattının projesine karşı uzun süre direnen yine Polonya olmuştur. Ukrayna ile tarihi bağlarla derin bir şekilde bağlı olan, ileride Ukrayna'nın AB ile sınırı oluşturabilecek olan, Ukrayna'nın dönüşümü önünde bir örnek olarak gösterilen ülke olarak Polonya başlangıçta bu boru hattı projesinin hayata geçmesini engellemeye çalışıyordu. Ukrayna'nın zararına olan bu boru hattının yapılmaması gerektiğini savunan Polonya sonunda razı olmuştur..[31]
 
2006 yılı Ocak ayında bir araya gelen Almanya Başbakanı Angela Merkel ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in görüşmesinde daha çok ekonomik konular üzerinde duruldu. Ancak Angela Merkel, Çeçenistan meselesine, insan hakları ve Rusya'daki sivil toplum örgütlerinin durumuna da değindi. Merkel, bir süre önce kabul edilen tartışmalı bir yasayla faaliyetleri kısıtlanan sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri ve Putin'in siyasî muhalifleriyle de bir araya geldi. Bu görüşmelerde Merkel'in selefi Almanya eski Başbakanı Gerhard Schröder'in Putin ile olan yakın ilişkisi eleştirildi.[32]
 
Rusya'nın Samara kentinde yapılan Avrupa Birliği Rusya Zirvesi, tüm çabalara rağmen sorunlar çözülmeden sona erdi. Avrupa Birliği Dönem Başkanı Almanya'nın Başbakanı Angela Merkel ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, karşılıklı suçlamalarla Samara'dan ayrıldılar. Putin, Almanya'da G-8 Zirvesi öncesinde küreselleşme karşıtlarına yönelik yapılan polis baskınlarını gündeme getirdi. Putin, zirvede ortaklık anlaşması görüşmelerinin aksadığını, görüşmelere başlamadan önce Avrupa Birliği'nin kendi içindeki sorunları çözmesi gerektiğini söyledi. [33]
 
Almanya uzun süre PKK terör örgütü ve uzun süre Almanya'da serbest faaliyet gösteren radikal İslâmcı Cemalettin Kaplan'ın örgütüne destek vererek Türkiye'deki bölücü faaliyetlere katkıda bulunmuştur.
 
c) Fransa
 
Fransa'nın Napolyon'un, gerek Osmanlı'nın denetimindeki Mısır'a seferinin, gerekse Rusya'ya saldırısının hedefinde de aynı şey bulunuyordu. Hedef Doğu'nun fethi ve sömürülmesi. [34] Fransa, orta çağın din fanatizminin tesiri ile 16. yüzyılda Hindiçini ile yakından ilgilenmiş ve bu topraklara birtakım misyonerler göndererek buralar halkını Katolik yapmaya çalışmıştı. Fakat araya 1789 Fransız İhtilâlinin girmesi ve bunu takip eden gelişmeler, sonraları Fransa'nın Hindiçini ile ilgilenmesini engellemişti. Günün gelişmelerine paralel olarak Fransa 1880'lerden itibaren Afrika’da sömürgecilik faaliyetlerini arttırmış, aynı zamanda tekrar Hindiçini ile de ilgilenmeye başladı. O zamanki Hindiçini denen topraklar, bugün Vietnam, Laos ve Kamboçya'yı ihtiva etmekte idi. 1896'da İngiltere ile yaptığı bir anlaşma ile Siyam'ın bir kısmını kontrolü altına aldı. [35]
 
Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasıyla, Ortadoğu'da meydana gelen güçler dengesindeki boşluğu doldurmak isteyen diğer büyük devlet Fransa idi. 1920 San Remo Konferansı'nda Fransa da, İngiltere'nin yanında Ortadoğu'daki manda yönetimlerini paylaştı ve payına Suriye ile Lübnan düştü. Ayrıca Sevr Andlaşması ile Güneydoğu Anadolu bölgesini ve diğer İtilaf Devletleriyle birlikte Boğazları işgal etti.
 
Fransa, Suriye'ye tam olarak egemen olabilmek için, büyük kuvvetler getirdi. Büyük Suriye Kralı yapılmış bulunan Faysal'ı tahtından indirdi ve Suriye'yi çok sıkı bir askeri yönetim altına aldı. Fransa, mandası altındaki yerlerde Arap birliğini parçalamak için, Fransa'ya tarihi bağlarla da bağlı bulunan Lübnan'ı, topraklarını Osmanlı İmparatorluğu dönemindekinin iki misline çıkartarak Suriye'den ayırdı. Geri kalan Suriye topraklarını da eyaletlere ayırarak bir federal düzen kurdu. [36]
 
Fransa, II. Dünya Savaşı'ndan sonra, sömürgeleriyle ilişkilerini ve bağlarını gelişen koşullara göre yeniden düzenlemeyi zorunlu gördü. Bu amaçla, 1946 yılında, Fransa ile sömürgelerinden meydana gelen “Fransız Birliği” kuruldu. Fransız Birliği; denizaşırı illerden, denizaşırı topraklardan, himaye altındaki topraklardan ve vesayet altındaki bölgelerden oluşuyordu. Fransa, bundan sonra sömürgelerini kendisiyle kaynaştırma politikası gütmeye başladı. Buna rağmen, sömürgelerde ulusçuluk ve bağımsızlık hareketlerinin güçlenmesi, Doğu-Batı Blokları çatışması yüzünden sömürge anlaşmazlıklarının çıkması ve bunların uluslararası bir önem kazanması, Fransız Sömürge İmparatorluğu'nun dağılmasına yol açtı. İlk çözülme de 1952-1954'te Çinhindi'nde başladı. Bunları Fas ve Tunus izledi. Bunun üzerine Fransa; Fransız Batı Afrikası ile Ekvator Afrikası'nda yeni bir yönteme başvurarak, 1957'de bu bölgelere otonomi verdi.
 
General de Gaulle'ün iktidara gelmesi üzerine de, Fransa'nın sömürge politikasında yeni bir döneme girildi. Bu defa; Fransa ile Fransız Birliği'ne dâhil olan Afrika devletlerinden isteyenlerin katılmasıyla, 1958'de “Fransız Topluluğu(Communaute)” kuruldu. Topluluğa üye olan devletler, otonomiden yararlanarak kendi kendilerini yönetecekler, isterlerse topluluktan ayrılabilecekler ve bağımsız da olabileceklerdi. 1960'da, üyelerin topluluktan ayrılmadan da bağımsız olabilecekleri kabul edildi. Bu değişiklik üzerine, aynı yılda Afrikalı üye devletlerden birçoğu bağımsızlık isteyerek Fransız Topluluğu'ndan ayrıldılar. Sonuçta da Topluluk, çok sayıda üyeyle bir isimden ibaret kaldı. Bu suretle de Fransız Sömürge İmparatorluğu yıkılmış oldu. [37]
 
19. yüzyılda “hasta adam” diyerek Osmanlı'nın parçalanmasında büyük rolleri olan Fransa bugün de Türkiye aleyhtarı Ermeni Diasporası'nın merkezi durumundadır.
 
 
KAYNAKÇA:
 
AĞACAN, Kamil “AB'nin Güney Kafkasya Politikası”, Stratejik Analiz, ASAM yn., Ocak'07, s.2
ALLISON, Roy ve  JONSON, Lena(der.), “Central Asian Securify. The New International Context”, Washington, Brooking Institution Press, 2001
ARMAOĞLU, Fahir  “20. Yüzyıl Siyasi Tarihi”, 11. Baskı, Alkım Yayınevi
BAUN, Michael J  “A  Wider Europe, Builder”,  Rowman&Littlefield Publishers, 2000
RZEZINSKI, Zbigniew, “Büyük Satranç Tahtası”, İnkılâp Yn., İstanbul 2005
DAVUTOĞLU, Ahmet “Stratejik Derinlik”, İstanbul, Küre Yayınları, 2001
KRAMER, Heinz  ve MÜLLER, Friedeman “Relations with Turkey and the Caspian Basin Countries”, D. BLACKWILL Robert  ve STÜRMER, Michael (der.), “Allies Divided. Translatiantic Policies for the Greater Middle East”, Cambridge, MİT Press, 1997
KURAT, Yuluğ Tekin  “Osmanlı İmparatorluğu'nun Paylaşılması”, Ankara 1986
RAHR, Alexander “Europe in the New Central Asia”, GARNETT, Sherman W.  RAHR, Alexander ve WATARABE, Koji(der.), “The New Central Asia in Search of Stability”, New York, The Trilateral Commission, 2000
SMITH, Anthony  “National Identity and the Idea of European Unity”, International Affairs, Cilt 68; No 1, 1992
SONYEL, Salahi R, "Türk Kurtuluş Savası ve Dış Politika", Ankara: TTK Basımevi, 1987
UÇAROL, Rıfat  “Siyasi Tarih”, İstanbul 1995
USUL, Ali Resul “Avrupa Birliği'nin Orta Asya Politikaları: Sessiz ve Derinden”, “Küresel Politikada Orta Asya”, Ankara, 2005
YAVUZ, Ünsal, "Atatürk İmparatorluktan Millî Devlete", TTK Basımevi, Ankara 1990
ZIELONKA, Jan “Explaining Euro-Paralysis : Why Europe Is Unable to Act in Inter-national Politics?”, Basingstoke, Macmillan, 1998


DEVAM EDECEK



[1] CÖMERT, Servet “Jeopolitik ve Türkiye'nin Yer Aldığı Yem Jeopolitik Ortam”, Jeopolitik Dergisi, Sayı 2)

[2] YÜCE, Çağrı Kürşat “1990 Sonrası Oynanan Yeni Büyük Oyun ve Hazar Havzası'nın Önemi", Gobal Strateji, Ya, 2006, Y12, Sayı 6, s.107

[3] YAVUZ, unsal, “Atatürk İmparatorluktan Millî Devlete”, TTK Basımevi, Ankara 1990,s.2

[4] DÖNMEZ, Dr. Cengiz, “XX. Yüzyıl Başlarında İngiltere'nin Orta Doğu Politikası ve Bunun Millî Mücadeleye Etkileri",
http://w3.gazi.edu.tr/web/cdonmez/html/body_makale-6.html

[5] ARMAOĞLU, Fahir “20. Yüzyıl Siyasi Tarihi”, 11. Baskı, Alkım Yayınevi, s. 197-198

[6] ARMAOĞLU, Fahir “a.g.e.”,S.210

[7] KURAT, Yuluğ Tekin “Osmanlı İmparatorluğu'nun Paylaşılması”, Ankara 1986, s.10

[8] UÇAROL, Rıfat “Siyasi Tarih”, istanbul 1995, s.545

[9] UÇAROL, Rıfat “Siyasi Tarih”, istanbul 1995, s.551

[10] SONYEL, Salahi R, “Türk Kurtuluş Savast ve D Politika”, Ankara: TTK Basımevi, 1987, s. 29

[11] UÇAROL, Rıfat “Siyasi Tarih”, istanbul 1995, s.688

[12]YALÇIN, Deniz, “Özgür Belucistan” - Orta Asya'nın Kürdistan'ı”, Aydınlık, 25 Mart 2007

[13]“Mengal Sees US, India-sponsored War For Free Balochistan”, Daily Times, 22 Aralık 2006
http://www.arcassiancanada.com/tr/arastirma/0042_buyuk_ortadogu_projesmde_kafkasya.htm

[14] http://fpc.org.uk/events/109

[15] http://fpc.org.uk/events/117

[16] CÖMERT, Servet “Jeopolitik ve Türkiye'nin Yer Aldığı Yeni Jeopolitik Ortam”, Jeopolitik Dergisi, Sayı 2

[17] BRZEZINSKI, Zbigniew, “Büyük Satranç Tahtası”, İnkılâp Yn„ İstanbul 2005, s. 161-62

[18] ESLEN, Nejat “Hitler'e bak Bush'u anla”, Radikal, 22/09/2003

[19] GÜN, Suat “Kari Haushoffer”, Önce Vatan, 19/04/2006

[20] ESLEN, Nejat “Hitler'e bak Bush'u anla”, Radikal, 22/09/2003

[21] ARMAOĞLU, Fahir “20. Yüzyıl Siyasi Tarihi”, 11. Baskı, Alkım Yayınevi, s. 29

[22] BRZEZINSKI, Zbıgnıew, “a.g.e.”, s. 14

[23] DEMİR, Abu Şehmuz “Doğunun Keşfi ve İran’ın Önemi”, ARD TV. Panorama Program! (14.03.2006)

[24] İLHAN, Suat “Şartlar Türkiye ve Rusya'yı yaklaştırıyor”, Yeniçağ, 19 Şubat 2003

[25] TURAN, Yard. Doç. Dr. Ömer “Avrasya Coğrafyasında Misyonerlik Faaliyetleri”,
http://ww.turksam.org/tr/yazilar.aSp?kat=40&ya21=238

[26] TURAN, Yard. Doç. Dr. Ömer “Avrasya Coğrafyasında Misyonerlik Faaliyetleri”,
http://ww.turksam.org/tr/yazilar.aSp?kat=40&yazi=238

[27] http://mhanews.com/modules.php?name=NewS&file=article&sid=13572

[28] RAHR Alexander, “A West European Analysis”, in Albright D.E. and S.J.Appatov (Eds), “Ukraine and European Security”, London: MacMfflan Press Ltd 1999: s.131-132

[29] BILINSKY Y, “Ukraine, Russia and the West”, Problems of Post-Communism, Vol.44, Issue 1, Jan-Feb 1997:s.27

[30] STRATFOR, “Central Europe Leaps to Supoprt Ukraine's Continued Relationship with the West”,  20.01.1999

[31] LOBJAKAS, Ahto, “Ukraine: European Union Expected to Keep Kyiv on Hold”,
http://www.rferl.org/nca/features/2001/02/1302200n05430.asp

[32] http://dwelle.de/turkish/politik/1.168209.1.html

[33] http://ww2.dw-world.de/turkish/nachnchten/3.249097.1.html

[34] DEMİR, Abu Şehmuz “ABD'nin Ortadoğu Ve Avrasya Stratejisi”,
http://ww.sendika.org/yazi.php?yazi_no=3936

[35] ARMAOĞLU,Fahir “a.g.e.” s.88

[36] UÇAROL, Rıfat “Siyasi Tarih”, istanbul 1995, s.551

[37] UÇAROL, Rıfat “Siyasi Tarih”, istanbul 1995, s.689



Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.