Kars -2 Derecik Köyü Şehitliği

Yerel ve merkezi yöneticilerimiz Derecik Şehitliği’ne gereken duyarlılığı göstermemişler. Çektiğim fotoğraftan da görüleceği gibi şehitlik evlerin arasına sıkışıp kalmış.

Kars’taki Ani Ören Yeri gezisinden dönerken Derecik Köyü Şehitliği yazılı bir levha gördüm. Saptım, köye girdim. Görünürlerde hiç kimse ve şehitlik yoktu. Gezinirken iki erkek belirdi, ne aradığımı sordular. Şehitliği deyince birisi: “Şehitlik evlerin arasında. Bulamazsan arabana bineyim, göstereyim” dedi.
 
Adamı arabama aldım, şehitliğe geldik. Derecikli ve adının Adnan Kambay olduğunu öğrendiğim kişiye: Bu şehitlik hakkında bana bildiklerini anlat deyince şunları anlattı;
 
Ben bu şehitliğin kazısında baştan sona kadar kazıcı olarak çalıştım. Şehitliğin yerini Yusuf Halaçoğlu denen birisi buldu. Buradaki şehitlerden birisi benim dedem. Bunu babam söyledi. Bu köy Müslüman. Biz Kürt’üz. Yukarımızda bir köy daha var. O zaman o köy Ermeni imiş. Buralar işgal edildiğinde Ermeniler bizim köye gelmişler. Bulduklarını toplamışlar. Buradaki mereğe (samanlığa) katmışlar. Hepsini kurşunlarla yahut dirgenle (üçlü demir) kafalarından öldürmüşler. Kazıda gördük, çıkardıklarımızın kafatasları hep önden delikti. Biz buradan 360 tane iskelet çıkardık. Ölen kadınlardan birisinin saçları biraz çürümemiş, kucağındaki çocuğuyla ben çıkardım.
 
“Sonra Ermeniler mereğin kapısını kapatmışlar, ateşe vermişler. Binayla beraber yanan insanların cesetlerindeki yağlar eriyince su gibi akmış. Bunu bize o günleri görenlerimiz anlattı. Yukarımızdaki Ermeni köyünden yaşlı bir kadın köylerine gelen Ermenilere: “Yapmayın. Biz geçinip gidiyorduk” demiş ama dinlememişler. Buralar kurtulunca yukarı köyün Ermenileri kaçmışlar. Köyde ufacık bir Ermeni kızı kalmış. Bizim köyden bir kadın o kıza acımış, getirip büyütmüş, evlendirmiş. O zamanlar bizim suyumuz Ermeni köyünün içinden gelirmiş. Aramız iyi iken yaşlı Ermeni kadınları, bizim köye gelen suyla abdest alındığı için gençlerine: Suyu kirletmeyin aşağıdaki Müslümanlar abdest alıyorlar diye tembih ederlermiş. Yani önceleri geçimimiz iyi imiş. Ne olduysa sonra olmuş..


 
Bu yazıyı hazırlarken Derecik Katliamı’nın tarihini, varsa ayrıntılı bilgileri öğrenmek istedim. Konu ile ilgili olarak internet ortamında araştırma özellikli ciddi çalışmalar buldum. Akademisyen Şenol Katrancı Kars çevresindeki Ermeni katliamlarını yazanlardan birisi. Derecik katliamı 23 Haziran 1919’da olmuş. O zaman köyde 671 kişi yaşıyormuş. Bu 671 kişiden 660’ı şehit edilmiş. 11 kişi kaçıp kurtulmuş. 660 kişiden 360’ı samanlıkta şehit edildiğine ve anıtta 360 şehitten söz edildiğine göre, diğer 300 kişi bir başka yer ve günde şehit edilmiş olmalıdır.
 
Derecikteki katliamdan hayatını kurtaran 11 kişiden birisi Âşık Kahraman (1863-1944) dır. Âşık kahraman daha sonra o katliam için bir ağıt/destan yazmış. Tamamı Şenol Katrancı’nın çalışmasında bulunan ağıtın iki dörtlüğü şu:
 
“Ey ağalar nasıl diyem derdimiz,
Vardı zulmün sonu arşa dayandı,
Ermeni İslam’ı kırdı taradı,
Mazlumlar asmanı arşa dayandı.
 
Bir cenaze gördüm kan olmuş yüzü,
Portlamış kenara sıçramış gözü,
Üçyüz altmış canın sönmemiş közü,
Yanan can dumanı arşa dayandı.”
 
Şehitlikteki görevimi yaptıktan sonra Adnan Kanbay: “Benim eve gidip yemek yiyeceğiz, çay içeceğiz” diye ısrar etti, beni bırakmadı. Gittik. Hanımına: “Misafirlerimiz var. Yemek, çay hazırla” dedi. Yemek hazırlatmadım. Bol kahvaltılı bir çay içtik. Adnan Kanbay o gece misafiri olmamız için eşimle bana ısrar etti ama programım yoğun olduğu için misafir kalamadık.
 
Yerel ve merkezi yöneticilerimiz Derecik Şehitliği’ne gereken duyarlılığı göstermemişler. Çektiğim fotoğraftan da görüleceği gibi şehitlik evlerin arasına sıkışıp kalmış. Umarım devlet oradaki şehitlerimizin hatırası için şehitliğin etrafındaki 3-5 evi istimlak edip yıktırır, şehitliğin etrafı açılır, güzel bir bakımı yapılır. Yıkılan evlerin sahiplerine de evlerini yaptırır.
 
Dün birlikte yaşadığımız Ermeniler emperyalistlerin kışkırtmalarıyla bize ihanet etmişlerdi. Başta Amerika olmak üzere, emperyalistler Ermenileri yine kışkırtıyorlar; meclis ve senatolarından: “Türkler Ermenilere katliam uyguladı” gibi asılsız kararlar çıkarıyorlar, tekrar kan akıtmak istiyorlar. Ermeniler dünkü yaptıklarından utanarak bugün aynı oyuna gelmemeliler. Kan ve gözyaşı kimseye bir şey kazandırmaz. Yurdumuzun bir karış toprağını olsun kimseye vermeyiz.
Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.