Konyalı Zeynelabidin Hoca ve Milli Mücadelemiz

“İsyan (Bozkır) herkesten önce Âyan üyesi Bozkırlı Zeynelâbidin’in eseri sayılabilir. Elebaşıların çoğu onun akrabaları ya da tanıdıklarıydı.”

İşgal yıllarında İtalyan askerleri Konya’da bir resim çektirmişler. Sosyal medyadaki bu resme bir yorum yaptım, Konyalı (Bozkır) Zeynelâbidin Hoca ile işgalciler arasında bir bağlantı kurdum, çağrışım yaptım.
 
Bozkırlı bir hemşerim buna alınmış; “Zeynelâbidin benim ecdadım. Sen tarihçi değilsin, bunu bilmezsin, ispat edemezsen müfterisin” dedi. Buraya, tartışmayı büyütmek için değil, doğruları öğrenmemiz adına bazı yazılı kaynaktan alıntılar yapıyorum, yorum yapmayacağım.
 
Yoksul ve iyi niyetli bir halk olarak bizler Anadolu’da hep çalıştık, ezildik, yurdumuz için can verdik ama “eşraf, zengin, hacı, hoca, yönetici” takımı hep bizim sırtımızdan geçindi, en sıkıntılı günlerimizde can, mal ve şöhretlerini korudu, işbirlikçilik yaptı.
 
 

ALINTILAR:
 
“Sahife No: 917Vesika No: 613
28 Ekim 1919
 
27 köyün eşrafından Konya’daki İngiliz Yüksek Komiseri aldığı mektup:
 
…Milli Kuvvetler adı altında bir grup Müslüman ve Hıristiyanları öldürmektedir… Bizim hükümetimiz (İstanbul hükümetini kastediyorlar) zayıf olduğu için milliyetçileri ezemez. Milliyetçileri ezmek için İngiliz hükümetinin bize yardım elini uzatması için yalvarırız
 
Aşağıdaki köylerin EŞRAFI tarafından imzalanmıştır: (Bozkır ve çevresinden birçok köy adı) [1]
 
İstanbul’da Zeynelâbidin Hoca, yakınları aracılığıyla, kışkırtmalarını (Bozkır isyanı için) bütün şiddetiyle sürdürüyordu.İngiliz Muhipleri Cemiyet Başkanı Sait Molla, İngiliz ajanı Rahip Frew’a gönderdiği 29/30.10.1919 tarihli mektupta:
 
Bozkır’a gidecek adamlarımız, tanınmış kişiler olduğundan çokça korkuyorlar. Konya’da K.B.81/1’e, sizin adamınız aracılığıyla olayın kızıştırılması için bildirim yaparak, propaganda kurallarının bu konu üzerinde çalışmaya çağrılması…” [2]
 
“…Ayân Azalığına kadar yükselmiş,  Pâdişah ve Sadr-ı azamın akıl hocalığını yapan Hürriyet ve itilafçı Zeynelâbidin Efendinin Konya’daki nüfuz ve kudretine inanılması idi. Saray ve Bab ı Âli şu kanaatte idi ki, Zeynelâbidin Efendinin, Konya’da sayıları çok ve her bakımdan kuvvetli Rum ve Ermeni azınlığına rağmen Kuvay ı Milliye hareketi tasfiye edilmezse diğer şehirlerde böylesine bir yıkma kolay olamazdı. Konya’da mukabil hareketin diğer iki hazırlayıcısı da, meşhur Papaz Fru ile işbirlikçi Said Molla idi…” [3]
 
“…Aznavur Bursa halkını milliyetçilere ve ittihatçılara karşı cihada çağıran bir bildiri yayımlar. Bu isyanın bastırılmasını Ali Rıza Paşa hükümeti de destekler. Bastırılınca, birtakım kişiler, Anzavur’u desteklemek üzere İstanbul’da Ahmediye Cemiyeti adı altında karanlık bir örgüt kurarlar; bu kişilerin bazıları: Nemrut Mustafa, Kiraz Hamdi Paşa, Refi Cevat, Ali Kemal, Zeynelâbidin Hoca vb[4]
 
“Konya’da İttihat ve Terakki’den sonra faal olan siyasi kuruluşlardan birincisi Hürriyet ve İtilâf Fırkası’dır. Bu partinin Konya’da önemli rol oynamasının sebebi, Konya mebuslarından olan Zeynel Abidin Efendi’nin Partinin kuruluşunda yer almasındandır.Hürriyet ve İtilâf Fırkası Milli Mücadele’ye karşı olduğu için, milliyetçiliğe karşı olanlar ile azınlıklar partinin çatısı altında toplandı. Mütareke yıllarında “İngiliz himayeciliği” görüşünü benimseyerek “İngiliz Muhipler Cemiyeti” ile de işbirliğine girişti. Milli Mücadeleye karşı yapılan bu ilk karşı hareketin (Bozkır isyanı) en büyük müsebbipleri: Vali Cemal Bey (Artin Cemal) Ayan üyesi ve Nakşibendi tarikat şeyhlerinden olan Zeynel Abidin Efendi’dir.” [5]
 
İsyan (Bozkır) herkesten önce Âyan üyesi Bozkırlı Zeynelâbidin’in eseri sayılabilir. Elebaşıların çoğu onun akrabaları ya da tanıdıklarıydı.” [6]
 
Zeynelâbidin Hoca, .. Özellikle Konya’daki iç ayaklanmaların çıkartılmasında önemli rolü olmuştur. Kurtuluş savaşından sonra ailesiyle birlikte Mısır’a kaçtı. (Çünkü Yüzelliliklerdendi) Daha sonra Suriye’ye yerleşerek orada ticaretle meşgul olmuştur.”[7]
 
Bu belge ve kaynaklara göre ben müfteri (iftiracı) değilim, hemşerilik, “ecdat” kaygısı taşımadan doğruyu söylüyorum.
 

[1] Erol Ulubelen, İngiliz Gizli Belgelerinde TÜRKİYE s. 216 Aykaç Kitabevi, İstanbul 1967.
[2] Kâmil Erdeha, Milli Mücadelede Vilayetler ve Valiler s. 278 Remzi Kitabevi, İstanbul 1975.
[3] Cemal Kutay, Kurtuluşun ve Cumhuriyet’in Manevi Mimarları s. 73 Diyanet İşleri Başkanlığı Yy., Pars Matbaası Ankara Tarihsiz.
[4] Turgut Özakman, Vahidettin, M. Kemal ve Milli Mücadele s. 222 Bilgi Yy. İstanbul 1997.
[5] Yrd. Doç. Dr. Ahmet Avanos, Milli Mücadele’de Konya s. 60, 101 Atatürk Araştırma Merkezi Yy. Ankara 1998.
[6] Sina Akşin, İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele Cilt II s. 102-103 Türkiye İş Bankası Yy. Ankara 1998.
[7] Kamil Erdeha, Yüzellilikler Yahut Milli Mücadelenin Muhasebesi s. 195 Tekin Yy. 1. Basım 1998 İstanbul.
 
Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.
ömer çiftçi5 ay önce
siz iyi bir şekilde kızmadan anlatmışsınız.başkaca bir yorumum yoktur.saygılar.